اتفاقات مهم تاریخی

پس از تجربه‌ی فاجعه‌بار دو جنگ جهانی که میلیون‌ها کشته و ویرانی‌های گسترده به جا گذاشته بودند، جهان به یک ساختار بین‌المللی نیاز داشت که بتواند جلوی درگیری‌های بزرگ آینده را بگیرد. در همین راستا، در سال ۱۹۴۵ و بلافاصله پس از پایان جنگ جهانی دوم، سازمان ملل متحد (United Nations) به‌عنوان نهاد جایگزین "جامعه ملل" تشکیل شد. این سازمان با هدف حفظ صلح و امنیت جهانی، توسعه همکاری‌های بین‌المللی، حمایت از حقوق بشر و کمک‌های بشردوستانه شکل گرفت.

در تاریخ ۲۴ اکتبر ۱۹۴۵، منشور سازمان ملل توسط نمایندگان ۵۱ کشور (از جمله ایران) در سان‌فرانسیسکو امضا شد. ساختار سازمان به‌گونه‌ای طراحی شده بود که هم منافع قدرت‌های بزرگ را در نظر بگیرد و هم صدای کشورهای کوچک‌تر را بشنود. مهم‌ترین ارگان آن، شورای امنیت است که وظیفه دارد در مواقع تهدید علیه صلح جهانی تصمیم‌گیری کند. ۵ عضو دائم شورا — آمریکا، روسیه، چین، بریتانیا، و فرانسه — دارای حق وتو هستند.

در کنار شورای امنیت، ارگان‌هایی مانند مجمع عمومی (برای تصمیم‌گیری‌های نمایندگی‌شده همه کشورها)، شورای اقتصادی و اجتماعی، دیوان بین‌المللی دادگستری، و نهادهای تخصصی مانند یونسکو، یونیسف، WHO، UNHCR نیز تأسیس شدند. این سازمان‌ها در حوزه‌هایی مثل آموزش، بهداشت، پناهندگان، مبارزه با بیماری‌ها و حفظ میراث فرهنگی نقش ایفا می‌کنند. از سال ۱۹۴۵ تاکنون، عضویت سازمان ملل به بیش از ۱۹۰ کشور افزایش یافته است.

سازمان ملل در طی دهه‌های بعد، در بحران‌ها و جنگ‌های زیادی نقش میانجی یا حافظ صلح ایفا کرد؛ از جمله در جنگ کره، بحران سوئز، جنگ‌های یوگسلاوی، نسل‌کشی رواندا، جنگ عراق و افغانستان. البته، این نهاد با چالش‌هایی نیز مواجه شده — از جمله استفاده ابزاری از حق وتو، اختلافات سیاسی بین اعضای دائم، و ناتوانی در جلوگیری از برخی فجایع انسانی. با این حال، همچنان مهم‌ترین نهاد جهانی برای حل مسالمت‌آمیز اختلافات و پیشبرد توسعه پایدار باقی مانده است.

از جنبه‌ی حقوق بشری نیز، سازمان ملل نقش مهمی در تدوین اعلامیه جهانی حقوق بشر (۱۹۴۸) داشت — سندی که معیارهای جهانی برای آزادی‌ها، حقوق انسانی، و عدالت را تعیین کرد. این اعلامیه، الهام‌بخش قوانین اساسی بسیاری از کشورها و پایه‌ای برای بسیاری از اسناد حقوق بشری بین‌المللی شد.