اتفاقات مهم تاریخی

انقلاب روسیه در سال ۱۹۱۷ رخ داد و نقطه پایانی بود بر سلطنت تزارها در روسیه و آغازی برای حکومتی کمونیستی که نزدیک به یک قرن، جهان را تحت تأثیر خود قرار داد. در حقیقت، این انقلاب در دو مرحله صورت گرفت: فوریه ۱۹۱۷ و سپس اکتبر ۱۹۱۷ (بر اساس تقویم میلادی؛ در تقویم روسی آن زمان، این‌ها مارس و نوامبر بودند).

مرحله اول انقلاب با سقوط تزار نیکولای دوم آغاز شد. روسیه در آن زمان گرفتار فقر شدید، فساد، ناکارآمدی دولت، و شکست‌های سنگین در جنگ جهانی اول بود. اعتراضات کارگران، قحطی و اعتصابات گسترده باعث شد ارتش نیز از فرماندهی سلطنتی فاصله بگیرد. تزار استعفا داد و حکومت موقت شکل گرفت، اما این دولت نتوانست خواسته‌های مردم را برآورده کند، خصوصاً در مورد پایان دادن به جنگ.

در مرحله دوم انقلاب، در اکتبر ۱۹۱۷، حزب بلشویک به رهبری ولادیمیر لنین و با شعار «صلح، نان، و زمین»، حکومت موقت را سرنگون کرد و قدرت را در دست گرفت. بلشویک‌ها اعتقاد داشتند که تنها راه نجات کارگران و دهقانان، ایجاد دولت سوسیالیستی است که مالکیت خصوصی را لغو کند و ابزار تولید را در دست دولت قرار دهد. این اولین بار بود که مارکسیسم به شکل عملی در یک کشور به اجرا در آمد.

با قدرت‌گیری بلشویک‌ها، جنگ داخلی میان ارتش سرخ (بلشویک‌ها) و ارتش سفید (مخالفان، شامل سلطنت‌طلبان و جمهوری‌خواهان) آغاز شد که تا ۱۹۲۳ ادامه یافت. بلشویک‌ها پیروز شدند و در سال ۱۹۲۲، اتحاد جماهیر شوروی (USSR) تأسیس شد — کشوری متشکل از چندین جمهوری سوسیالیستی که عملاً تحت رهبری حزب کمونیست قرار داشت. لنین تا زمان مرگش در ۱۹۲۴ رهبری این کشور را بر عهده داشت.

انقلاب روسیه تأثیرات گسترده‌ای بر جهان گذاشت. برای نخستین‌بار، الگویی از حکومتی پدید آمد که نظام سرمایه‌داری، مذهب، مالکیت خصوصی، و نابرابری طبقاتی را به چالش کشید. در سال‌های بعد، کشورهایی چون چین، کوبا، ویتنام و دیگران، از این الگو پیروی کردند. البته حکومت شوروی، به‌ویژه پس از استالین، به‌تدریج به یک نظام اقتدارگرا، سرکوب‌گر و پلیسی تبدیل شد که آزادی‌های فردی را سرکوب می‌کرد.

با این حال، انقلاب روسیه نقطه عطفی در تاریخ جهان بود؛ نه‌تنها در تغییر ساختار قدرت داخلی یک کشور، بلکه در تغییر توازن ایدئولوژیک و ژئوپولیتیکی جهان. این انقلاب، زمینه‌ساز جنگ سرد، رقابت اتمی، و چندین دهه جدال میان بلوک شرق و غرب شد.