اتفاقات مهم تاریخی

جنگ سرد اصطلاحیه که به تنش و رقابت گسترده‌ی سیاسی، نظامی، اقتصادی و ایدئولوژیک میان ایالات متحده آمریکا و اتحاد جماهیر شوروی، از پایان جنگ جهانی دوم در سال ۱۹۴۵ تا فروپاشی شوروی در ۱۹۹۱ گفته می‌شه. برخلاف نامش، این جنگ به‌صورت مستقیم و تمام‌عیار بین این دو ابرقدرت رخ نداد، اما دنیا بارها تا آستانه‌ی جنگ هسته‌ای پیش رفت.

در یک سو، ایالات متحده نماینده‌ی نظام سرمایه‌داری و دموکراسی لیبرال بود، و در سوی دیگر، اتحاد شوروی نماینده‌ی نظام کمونیستی و حکومت تک‌حزبی. هر کدوم از این دو تلاش می‌کردند نفوذ خودشون رو در جهان گسترش بدن و طرفدارانی در آسیا، آفریقا، اروپا و آمریکای لاتین به دست بیارن. این رقابت به دوقطبی شدن جهان انجامید: «بلوک غرب» به رهبری آمریکا و «بلوک شرق» به رهبری شوروی.

جنگ سرد، صحنه‌ی بحران‌های متعدد جهانی شد:

بحران برلین (۱۹۴۸ و ۱۹۶۱)،

جنگ کره (۱۹۵۰–۱۹۵۳)،

بحران موشکی کوبا (۱۹۶۲) که خطر جنگ هسته‌ای را به اوج رساند،

و جنگ ویتنام (۱۹۵۵–۱۹۷۵) که یک شکست سنگین برای آمریکا بود.

این دوران همچنین شاهد رقابت تسلیحاتی شدید، به‌ویژه در زمینه‌ی سلاح‌های هسته‌ای و موشک‌های بالستیک بین‌قاره‌ای بود. دو طرف، زرادخانه‌هایی عظیم از سلاح‌هایی با قدرت نابودسازی سیاره ایجاد کردند. اما در عین حال، این دوره باعث رقابت در حوزه‌هایی چون فضا، تکنولوژی و آموزش هم شد — به‌طوری‌که اولین ماهواره (اسپوتنیک) و اولین انسان در فضا از سوی شوروی فرستاده شدند، و آمریکا در پاسخ، برنامه آپولو را آغاز کرد که به فرود بر ماه منجر شد.

در دهه ۱۹۸۰، با روی کار آمدن میخائیل گورباچف در شوروی و آغاز سیاست‌های پروسترویکا (نوسازی اقتصادی) و گلاسنوست (آزادی بیان و شفافیت)، فشارهای داخلی برای اصلاحات و پایان جنگ سرد افزایش یافت. در همین دوران، انقلاب‌های مردمی در اروپای شرقی، سقوط دیوار برلین در سال ۱۹۸۹، و نهایتاً فروپاشی کامل اتحاد شوروی در سال ۱۹۹۱ به این رقابت چند دهه‌ای پایان داد.

جنگ سرد، جهان را شکل داد: باعث گسترش ناتو و پیمان ورشو شد، ساختار اقتصاد جهانی را تعیین کرد، و در سیاست‌های داخلی بسیاری از کشورها (از جمله ایران) تأثیر گذاشت. حتی با پایان آن، پیامدها و بازتاب‌هایش هنوز در سیاست جهانی دیده می‌شود.